विश्वकपका गोल्डेन बुट, बल र ग्लोभबारे यस्ता छन् रोचक तथ्य

काठमाडौँ । विश्वकप फुटबल सकिएसँगै व्यक्तिगत विधातर्फ प्रदान गरिने गोल्डेन बुट, गोल्डेन बल र गोल्डेन ग्लोभ पुरस्कारबारे पनि चासो बढ्ने गरेको छ। विश्वविजेता टोलीसँगै प्रतियोगितामा उत्कृष्ट व्यक्तिगत प्रदर्शन गर्ने खेलाडीलाई फिफाले यी प्रतिष्ठित पुरस्कार प्रदान गर्दै आएको छ ।

विश्वकपमा सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडीले एडिडास गोल्डेन बुट प्राप्त गर्छ । यो पुरस्कार सन् १९८२ देखि प्रदान गर्न थालिएको हो । समान गोल गर्ने खेलाडी भएमा पहिले असिस्ट र त्यसपछि मैदानमा बिताएको समयका आधारमा विजेता छनोट गरिन्छ ।

विश्वकपभर उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने खेलाडीलाई एडिडास गोल्डेन बल प्रदान गरिन्छ । फिफाको टेक्निकल स्टडी ग्रुपले प्रतियोगिताभरको प्रदर्शन मूल्याङ्कन गरेर विजेता छनोट गर्ने व्यवस्था छ । दोस्रो र तेस्रो स्थानमा रहने खेलाडीले क्रमशः सिल्भर बल र ब्रोन्ज बल प्राप्त गर्छन् ।

उत्कृष्ट गोलरक्षकलाई प्रदान गरिने गोल्डेन ग्लोभ पुरस्कार सन् १९९४ मा लेभ यासिन अवार्डका रूपमा सुरु भएको थियो। सन् २०१० देखि यसको नाम गोल्डेन ग्लोभ राखिएको हो । विजेता छनोट गर्दा क्लिन सिटसँगै निर्णायक बचाउ, निरन्तरता, नेतृत्व क्षमता र समग्र प्रदर्शनलाई आधार मानिन्छ ।

नाममा ‘गोल्डेन’ भए पनि यी पुरस्कार शुद्ध सुनबाट बनेका हुँदैनन्। फिफाले निर्माणमा प्रयोग गरिएका धातु वा सुनको मात्रा सार्वजनिक गरेको छैन । खेलकुद स्मृतिचिह्नसम्बन्धी विज्ञका अनुसार यी ट्रफी धातु वा मिश्रधातुमा सुनौलो प्लेटिङ गरिएको हुन्छ ।

फिफाले पुरस्कारको निर्माण लागत वा बजार मूल्य पनि सार्वजनिक गरेको छैन। तर कुनै विश्वप्रसिद्ध खेलाडीले जितेको मौलिक पुरस्कार अन्तर्राष्ट्रिय लिलामीमा राखिए त्यसको मूल्य लाखौँ अमेरिकी डलरसम्म पुग्न सक्ने विज्ञहरूको अनुमान छ।

फिफाले पुरस्कार हराए वा चोरी भएमा सम्बन्धित राष्ट्रिय फुटबल सङ्घमार्फत जानकारी गराउनुपर्ने व्यवस्था रहेको जनाइएको छ। आवश्यक प्रमाणका आधारमा प्रतिकृति उपलब्ध गराउन सकिने सम्भावना रहे पनि मूल पुरस्कार पुनः प्रदान गरिने सार्वजनिक व्यवस्था भने छैन।

विश्वकप ट्रफी र व्यक्तिगत पुरस्कारबीच पनि महत्त्वपूर्ण अन्तर छ। विश्वकप ट्रफी १८ क्यारेट सुनबाट बनेको हुन्छ र त्यसको मूल ट्रफी फिफाकै स्वामित्वमा रहन्छ। विश्वविजेता टोलीले त्यसको आधिकारिक प्रतिकृति मात्र प्राप्त गर्छ। तर गोल्डेन बुट, गोल्डेन बल र गोल्डेन ग्लोभ भने सम्बन्धित खेलाडीको व्यक्तिगत सम्पत्ति बन्छ।

डिएगो म्याराडोना, रोमारियो, जिनेदिन जिदान, रोनाल्डो, ओलिभर कान, लियोनल मेसी, लुका मोड्रिच, किलियन एम्बाप्पे र रोड्रीलगायतका खेलाडीले यी पुरस्कार जित्दै विश्व फुटबलमा आफ्नो नाम स्थापित गरिसकेका छन्। फुटबल जगतमा यी पुरस्कारलाई विश्वकपमा उत्कृष्ट व्यक्तिगत प्रदर्शनको सबैभन्दा प्रतिष्ठित सम्मानका रूपमा लिने गरिन्छ।